{"id":15483,"date":"2026-05-04T18:39:34","date_gmt":"2026-05-04T16:39:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ilodz.com\/?p=15483"},"modified":"2024-09-30T13:50:41","modified_gmt":"2024-09-30T11:50:41","slug":"czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/eternal-czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku","title":{"rendered":"Czarne karty historii: jak epidemie niemal zniszczy\u0142y \u0141\u00f3d\u017a w XX wieku\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">XX wiek okaza\u0142 si\u0119 trudnym sprawdzianem dla ca\u0142ej ludzko\u015bci. Wojny, epidemie, kryzysy gospodarcze i spory geopolityczne odebra\u0142y ludziom mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego, satysfakcjonuj\u0105cego \u017cycia. Mieszka\u0144cy \u0141odzi r\u00f3wnie\u017c prze\u017cywali ci\u0119\u017ckie czasy, zw\u0142aszcza na pocz\u0105tku wieku, gdy szala\u0142a I wojna \u015bwiatowa, pisze <a href=\"https:\/\/ilodz.com\/\">ilodz.com<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do krytycznej sytuacji w mie\u015bcie przyczyni\u0142y si\u0119 nie tylko dzia\u0142ania wojenne, niemiecka okupacja i kryzys. Ogromnym zagro\u017ceniem dla mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi by\u0142y r\u00f3\u017cne epidemie, kt\u00f3re szybko rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 z powodu braku kanalizacji i powszechnej biedy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie w \u0141odzi w tamtych czasach, jakie epidemie zagra\u017ca\u0142y miastu i jak z nimi walczono \u2013 przeczytacie w poni\u017cszym materiale.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a330608c20c7\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a330608c20c7\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/ilodz.com\/pl\/eternal-czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku\/#Bieda_i_brak_infrastruktury_Lodz_na_poczatku_XX_wieku\" >Bieda i brak infrastruktury: \u0141\u00f3d\u017a na pocz\u0105tku XX wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/ilodz.com\/pl\/eternal-czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku\/#Jak_I_wojna_swiatowa_wplynela_na_pogorszenie_sytuacji_epidemiologicznej_w_Lodzi\" >Jak I wojna \u015bwiatowa wp\u0142yn\u0119\u0142a na pogorszenie sytuacji epidemiologicznej w \u0141odzi?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/ilodz.com\/pl\/eternal-czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku\/#Co_robily_wladze_okupacyjne_aby_poprawic_sytuacje_epidemiologiczna_w_Lodzi\" >Co robi\u0142y w\u0142adze okupacyjne, aby poprawi\u0107 sytuacj\u0119 epidemiologiczn\u0105 w \u0141odzi?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/ilodz.com\/pl\/eternal-czarne-karty-historii-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz-w-xx-wieku\/#Komory_dezynfekcyjne_palenie_rzeczy_i_laznie\" >Komory dezynfekcyjne, palenie rzeczy i \u0142a\u017anie<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Bieda_i_brak_infrastruktury_Lodz_na_poczatku_XX_wieku\"><\/span>Bieda i brak infrastruktury: \u0141\u00f3d\u017a na pocz\u0105tku XX wieku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1482\" height=\"1050\" src=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154236\/image-15.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15484\" srcset=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154236\/image-15.png 1482w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154236\/image-15-300x213.png 300w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154236\/image-15-768x544.png 768w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154236\/image-15-696x493.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1482px) 100vw, 1482px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cho\u0107 do pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a kwitn\u0105cym miastem, gdzie pr\u0119\u017cnie si\u0119 rozwija\u0142 przemys\u0142, kt\u00f3ry przyci\u0105ga\u0142 ludzi z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa i kraju, to jednak z pocz\u0105tkiem nowego stulecia sytuacja diametralnie si\u0119 zmieni\u0142a. Ju\u017c wtedy widoczne by\u0142y skutki industrializacji \u2013 wed\u0142ug danych archiwalnych, miasto by\u0142o bardzo przeludnione i nie by\u0142o w stanie zapewni\u0107 swoim mieszka\u0144com podstawowych potrzeb. Brakowa\u0142o mieszka\u0144, nadal nie by\u0142o kanalizacji ani dost\u0119pu do czystej wody pitnej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brak odpowiedniej infrastruktury mia\u0142 negatywny wp\u0142yw na niemal wszystkie dziedziny \u017cycia. To, co powinno by\u0142o trafi\u0107 do kanalizacji, tylko cz\u0119\u015bciowo wywozi\u0142o si\u0119 z miasta w specjalnych beczkach. Reszta dos\u0142ownie l\u0105dowa\u0142a pod nogami mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 p\u0142yn\u0119\u0142a ulicami, rynnami, sp\u0142ywa\u0142a do lokalnych zbiornik\u00f3w wodnych, zanieczyszczaj\u0105c nieliczne studni. Do tego wszystkiego dochodzi\u0142y bakterie ka\u0142owe oraz \u015bcieki przemys\u0142owe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W archiwalnych opisach \u0141odzi z pocz\u0105tku XX wieku mo\u017cna przeczyta\u0107, \u017ce ska\u017ceniu uleg\u0142y nie tylko ulice i studnie, ale tak\u017ce powietrze. Liczne zak\u0142ady i fabryki zanieczyszcza\u0142y powietrze, wsz\u0119dzie unosi\u0142 si\u0119 smog i zapach odchod\u00f3w, kt\u00f3ry powstawa\u0142 na skutek braku kanalizacji i <a href=\"https:\/\/lodz.one\/uk\/eternal\/profesiya-yaka-vidijshla-u-mynule-vodovozy-u-starij-lodzi-4601\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">wodoci\u0105g\u00f3w<\/a>. Wszystko to tworzy\u0142o niezwykle ponur\u0105 atmosfer\u0119, kt\u00f3ra tylko sprzyja\u0142a rozprzestrzenianiu si\u0119 chor\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_I_wojna_swiatowa_wplynela_na_pogorszenie_sytuacji_epidemiologicznej_w_Lodzi\"><\/span>Jak I wojna \u015bwiatowa wp\u0142yn\u0119\u0142a na pogorszenie sytuacji epidemiologicznej w \u0141odzi?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"950\" height=\"642\" src=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154235\/image-16.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15487\" srcset=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154235\/image-16.png 950w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154235\/image-16-300x203.png 300w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154235\/image-16-768x519.png 768w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154235\/image-16-696x470.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 950px) 100vw, 950px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce sytuacja nie mo\u017ce by\u0107 gorsza, ale jak to m\u00f3wi\u0105 &#8211; nieszcz\u0119\u015bcia chodz\u0105 parami. Podobnie by\u0142o w przypadku \u0141odzi. Kiedy w 1914 roku wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa, miasto znalaz\u0142o si\u0119 w krytycznej sytuacji w zakresie dostaw w\u0119gla, w zwi\u0105zku z czym masowo zamyka\u0142y si\u0119 zak\u0142ady i fabryki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludzie z ka\u017cdym dniem tracili mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarobku i wy\u017cywienia rodziny. Ci, kt\u00f3rzy mieli tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, opu\u015bcili miasto. Wielu m\u0119\u017cczyzn zmobilizowano na front, cz\u0119\u015b\u0107 wys\u0142ano do pracy w Niemczech, a ich rodziny, \u017cony i dzieci pozosta\u0142y w \u0141odzi i by\u0142y skazane na bied\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tak ca\u0142kowitej biedzie i niehigienicznych warunkach choroby rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 bardzo szybko. W \u0141odzi jeden po drugim odnotowywano wybuchy epidemii b\u0142onicy, czerwonki, cholery, tyfusu i gru\u017alicy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rozprzestrzenianiu si\u0119 tych ci\u0119\u017ckich chor\u00f3b sprzyja\u0142 tak\u017ce panuj\u0105cy w mie\u015bcie g\u0142\u00f3d. Ludzie niedojadali, \u017cywili si\u0119 byle czym, poniewa\u017c ca\u0142y czas brakowa\u0142o \u017cywno\u015bci. W sklepach i kioskach czasami pojawia\u0142y si\u0119 jakie\u015b produkty, ale by\u0142o ich niewiele, a ceny by\u0142y bardzo wysokie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 kartki na \u017cywno\u015b\u0107, kt\u00f3re pozwala\u0142y mieszka\u0144com \u0141odzi kupi\u0107 pewien podstawowy zestaw produkt\u00f3w. By\u0142 jednak on bardzo skromny \u2013 na kartki mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 chleb, cukier i m\u0105k\u0119. Porz\u0105dny posi\u0142ek mo\u017cna by\u0142o zje\u015b\u0107 tylko w specjalnych kuchniach, kt\u00f3re organizowali przy fabrykach i towarzystwach charytatywnych lokalni filantropi. Tak\u0105 instytucj\u0119 uruchomiono w fabryce Pozna\u0144skiego, gdzie pracownicy mogli kupi\u0107 tanie obiady dla siebie i swoich rodzin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zorganizowali r\u00f3wnie\u017c akcj\u0119 informacyjn\u0105, aby pom\u00f3c mieszka\u0144com \u0141odzi przetrwa\u0107. Wydawano broszury i ulotki, w kt\u00f3rych udzielano wszelkiego rodzaju porad i wskaz\u00f3wek, jak przygotowa\u0107 posi\u0142ki z dost\u0119pnych produkt\u00f3w. Naukowcy twierdz\u0105, \u017ce w tamtych czasach z ziemniak\u00f3w wytwarzano ser i pieczono chleb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niestety, nawet takie sposoby walki z g\u0142odem i bied\u0105 by\u0142y bezsilne wobec nadchodz\u0105cej katastrofy. Cz\u0119sto mieszka\u0144cy \u0141odzi po prostu tracili przytomno\u015b\u0107 na ulicach z wycie\u0144czenia, co cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bmierci\u0105. Nikt tak naprawd\u0119 nie zlicza\u0142, ile os\u00f3b w \u0141odzi zmar\u0142o podczas I wojny \u015bwiatowej z powodu chor\u00f3b i g\u0142odu. Badacze przypuszczaj\u0105, \u017ce z tych powod\u00f3w zmar\u0142o co najmniej kilka tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w miasta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_robily_wladze_okupacyjne_aby_poprawic_sytuacje_epidemiologiczna_w_Lodzi\"><\/span>Co robi\u0142y w\u0142adze okupacyjne, aby poprawi\u0107 sytuacj\u0119 epidemiologiczn\u0105 w \u0141odzi?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"540\" src=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154234\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15490\" srcset=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154234\/image-17.png 960w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154234\/image-17-300x169.png 300w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154234\/image-17-768x432.png 768w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154234\/image-17-696x392.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niemcy, kt\u00f3rzy okupowali \u0141\u00f3d\u017a w czasie I wojny \u015bwiatowej, byli przera\u017ceni sytuacj\u0105, jak\u0105 zastali w mie\u015bcie. Najbardziej martwili si\u0119 jednak o w\u0142asne \u017cycie \u2013 \u017co\u0142nierze masowo zara\u017cali si\u0119 od miejscowej ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u0142adze okupacyjne dzia\u0142a\u0142y tylko w swoim interesie. Troszczy\u0142y si\u0119 jedynie o w\u0142asne wojsko oraz o niemieck\u0105 ludno\u015b\u0107 \u0141odzi. W kwestii poprawy funkcjonowania miasta nie dbali ani o fabryki, ani o zak\u0142ady. Dzia\u0142a\u0142y tylko te przedsi\u0119biorstwa, kt\u00f3re mog\u0142y zaopatrywa\u0107 wojsko. Z czasem zosta\u0142y one spl\u0105drowane, gdy\u017c zabrak\u0142o metali nie\u017celaznych do produkcji broni i amunicji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak napi\u0119ta sytuacja epidemiologiczna w \u0141odzi zmusi\u0142a okupant\u00f3w do zwr\u00f3cenia uwagi na problemy miasta. Ostatecznie w\u0142adze okupacyjne zmuszone by\u0142y powo\u0142a\u0107 specjaln\u0105 komisj\u0119 z Berlina. Nie trzeba by\u0142o wiele czasu i bada\u0144, aby eksperci zrozumieli, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em wybuchu epidemii w \u0141odzi by\u0142 brak kanalizacji i czystej wody pitnej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po tym w\u0142adze okupacyjne wreszcie zacz\u0119\u0142y zajmowa\u0107 si\u0119 problemami miasta. Wydano szereg nowych przepis\u00f3w i ustaw, w tym dotycz\u0105cych dezynfekcji i k\u0105pieli mieszka\u0144c\u00f3w, dezynfekcji odzie\u017cy i mieszka\u0144 oraz obowi\u0105zkowych szczepie\u0144 dla wszystkich grup ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Komory_dezynfekcyjne_palenie_rzeczy_i_laznie\"><\/span>Komory dezynfekcyjne, palenie rzeczy i \u0142a\u017anie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"770\" height=\"480\" src=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154233\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15493\" srcset=\"https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154233\/image-18.png 770w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154233\/image-18-300x187.png 300w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154233\/image-18-768x479.png 768w, https:\/\/cdn.ilodz.com\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/09\/17154233\/image-18-696x434.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 770px) 100vw, 770px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W kwietniu 1915 roku pojawi\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie pierwsza komora dezynfekcyjna. Dzia\u0142a\u0142y w niej du\u017ce waporyzatory, w kt\u00f3rych dezynfekowano rzeczy nale\u017c\u0105ce do os\u00f3b z chorobami zaka\u017anymi \u2013 ubrania, po\u015bciel itp.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym czasie w mie\u015bcie mo\u017cna by\u0142o wyczu\u0107 zapach dymu i smrodu. Rozchodzi\u0142 si\u0119 on z podw\u00f3rek, gdzie palono s\u0142om\u0119 z materacy, na kt\u00f3rych spali chorzy. Do mieszka\u0144 \u0142odzian wchodzili sanitariusze, kt\u00f3rzy dezynfekowali toalety, \u015bmietniki i inne miejsca, z kt\u00f3rych korzystali chorzy i ich najbli\u017csi. Chorych natomiast wysy\u0142ano do izolatori\u00f3w, gdzie przebywali przez dwa tygodnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak izolatori\u00f3w by\u0142o niewiele, a wszystkich umie\u015bci\u0107 tam na czas by\u0142o praktycznie niemo\u017cliwe. Jednocze\u015bnie nie mo\u017cna by\u0142o czeka\u0107, a\u017c zwolni\u0105 si\u0119 miejsca, wi\u0119c trzeba by\u0142o zmieni\u0107 taktyk\u0119. Zdecydowano wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w dom\u00f3w, w kt\u00f3rych byli chorzy, zabiera\u0107 do \u0142a\u017ani. Ponadto wprowadzono obowi\u0105zkowe szczepienia przeciwko ospie. Zabroniono tak\u017ce pewnych zwyczaj\u00f3w religijnych \u2013 rodzinom zakazano pozostawiania cia\u0142 zmar\u0142ych w domach w celu po\u017cegnania si\u0119 z nimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tamtym czasie na podw\u00f3rkach \u0142\u00f3dzkich dom\u00f3w cz\u0119sto mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 inspektor\u00f3w, kt\u00f3rzy sprawdzali, czy latryny s\u0105 na czas dezynfekowane, czy podw\u00f3rka nie s\u0105 zanieczyszczone \u015bmieciami i czy w nocy \u015bcieki nie s\u0105 wypompowywane na ulic\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wszystko to wp\u0142yn\u0119\u0142o oczywi\u015bcie na popraw\u0119 sytuacji epidemiologicznej w \u0141odzi, jednak g\u0142\u00f3wny problem rozprzestrzeniania si\u0119 chor\u00f3b \u2013 brak kanalizacji i wodoci\u0105g\u00f3w \u2013 wci\u0105\u017c nie by\u0142 rozwi\u0105zany. Dopiero p\u00f3\u017aniej przyst\u0105piono do budowy przykrycia koryt rzek. Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej, w 1925 roku, w mie\u015bcie wreszcie rozpocz\u0119to budow\u0119 kanalizacji, co by\u0142o jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych decyzji w walce z zanieczyszczeniami w \u0141odzi i rozprzestrzenianiem si\u0119 niebezpiecznych chor\u00f3b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX wiek okaza\u0142 si\u0119 trudnym sprawdzianem dla ca\u0142ej ludzko\u015bci. Wojny, epidemie, kryzysy gospodarcze i spory geopolityczne odebra\u0142y ludziom mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego, satysfakcjonuj\u0105cego \u017cycia. Mieszka\u0144cy \u0141odzi r\u00f3wnie\u017c prze\u017cywali ci\u0119\u017ckie czasy, zw\u0142aszcza na pocz\u0105tku wieku, gdy szala\u0142a I wojna \u015bwiatowa, pisze ilodz.com. Do krytycznej sytuacji w mie\u015bcie przyczyni\u0142y si\u0119 nie tylko dzia\u0142ania wojenne, niemiecka okupacja i kryzys. Ogromnym [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":305,"featured_media":15386,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[7571,7578,7570,6196,7576,7569,7575,7579,7574,7572,7580,6194,6227,6220,6226,7577,7573],"moimportance":[35],"motype":[4828],"moformat":[83],"class_list":["post-15483","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-bieda-i-brak-infrastruktury","tag-brak-kanalizacji","tag-epidemie","tag-historia-medycyny","tag-i-wojna-swiatowa","tag-jak-epidemie-niemal-zniszczyly-lodz","tag-jak-i-wojna-swiatowa-wplynela-na-pogorszenie-sytuacji-epidemiologicznej","tag-komory-dezynfekcyjne","tag-kryzysy-gospodarcze","tag-lodz-na-poczatku-xx-wieku","tag-palenie-rzeczy-i-laznie","tag-slawni-ludzie","tag-stare-szpitale-w-lodzi","tag-szpital-lodzki","tag-szpitale-z-historia","tag-wladze-okupacyjne","tag-wojny","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-longread-short"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/305"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15483"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15496,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15483\/revisions\/15496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15386"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15483"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=15483"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=15483"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/ilodz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=15483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}