Aktywne spędzanie czasu od dawna jest w Łodzi cenione i lubiane, a szczególną popularnością cieszą się w tym mieście szachy. Uprawianie szachów w Łodzi stało się profesjonalnym sportem na początku dwudziestego wieku, w 1903 roku, kiedy to powstał Łódzki Związek Szachowy. Zjednoczył on mieszkańców miasta wokół wspólnej pasji i sprawił, że szachy wyszły daleko poza amatorskie pojedynki – podaje strona ilodz.com.
Członkiem tego klubu był słynny Akiba Rubinstein, prawdziwa gwiazda polskich szachów i jeden z czołowych szachistów pierwszych dekad dwudziestego wieku. Przeczytaj poniższy artykuł, aby dowiedzieć się z czego zasłynął legendarny szachista, jak wyglądało jego życie i działalność.
Dzieciństwo, młodość i edukacja
Przyszła legenda szachów urodziła się w Stawiskach w rodzinie zwykłego żydowskiego nauczyciela szkoły religijnej, na którego cześć nazwano sportowca. Chłopiec wychowywał się bez ojca – jego życie przerwała poważna choroba jeszcze przed narodzinami syna. Oprócz Akiby rodzina miała jeszcze jedenaścioro innych dzieci, z których większość zmarła w młodym wieku. Jego dzieciństwo było dość trudne i skromne.
Dziadkowie pomagali matce w wychowaniu jej najmłodszego syna. To oni, po ponownym wyjściu matki za mąż, wysłali chłopca do szkoły rabinów. Po szkole dla rabinów Akiba miał jednak kontynuować naukę w szkole religijnej Jesziwy w Białymstoku, ale nie przystąpił do niej ze względu na bardzo zły stan zdrowia i ryzyko zachorowania na gruźlicę.
W ten sposób, nie kontynuując nauki i szukając swojego powołania, młody człowiek zainteresował się szachami. Początkowo było to ciekawe hobby, które później przerodziło się w udaną karierę zawodową, przyniosło Akibie światową sławę i uznanie, a jego nazwisko zapisało się w globalnym rozwoju sportu szachowego.
Pierwsze sukcesy
W wieku szesnastu lat Akiba Rubinstein zaczął już profesjonalnie grać w szachy. Studiując dużo literatury i spędzając godziny przy szachownicy, szybko stał się jednym z najlepszych szachistów w Białymstoku.
Po zdobyciu Białegostoku szachista przeniósł się w 1901 roku do Łodzi, gdzie miał większe możliwości rozwoju. Tu, w Łodzi, Akiba został członkiem klubu szachowego, którego prezesem był wówczas znany szachista Chaim Janowski. Chaim Janowski był bratem wybitnego sportowca Dawida Janowskiego (pretendenta do tytułu mistrza świata) i sam odnosił sukcesy w szachach, zdobywając mistrzostwo Łodzi w tej dziedzinie. Współcześni badacze historii szachów w Łodzi uważają, że to właśnie Chaim Janowski pierwszy dostrzegł talent Akiby i pomógł go rozwinąć.
Pierwszy „poważny” sukces Akiba Rubinstein odniósł w 1903 roku, kiedy to wziął udział we Wszechrosyjskim Turnieju Szachowym w Kijowie. Łódzki szachista zdołał pokonać wielu czołowych rosyjskich mistrzów i zajął piąte miejsce. Był to niezwykły sukces dla człowieka, który w szachy grał zaledwie od kilku lat.
Sukcesy na arenie szachowej mimo życiowych trudności
W 1904 roku Akiba Rubinstein wrócił do Łodzi, aby sprawdzić się jako zawodowy gracz. Tutaj rywalizował o mistrzostwo ze słynnym szachistą Henrykiem Salwe, którego udało mu się wyprzedzić i odnieść zwycięstwo. Dwa lata później szachista odniósł kilka ważnych zwycięstw, m.in. zdobył mistrzostwo na wicemistrzostwach Rosji, zajął wysokie miejsce na międzynarodowym turnieju rozgrywanym w belgijskim mieście Ostenda, a także zdobył mistrzostwo w Petersburgu, Wiedniu, Warszawie i Pradze. To był gwiezdny czas dla sportowca.
Mimo sławy i licznych zwycięstw, Akiba Rubinstein nie był człowiekiem szczęśliwym. Robił to co kochał, pokonując siebie na każdym kroku, ponieważ przez całe życie cierpiał na złożoną chorobę psychiczną i antropofobię. Antropofobia to choroba psychiczna, w której chory boi się ludzi w ogóle. Sam Akiba doskonale zdawał sobie sprawę ze swojego problemu i próbował z nim walczyć, jednak było to dość trudne.
Mimo to w 1910 roku sportowiec przeniósł się do stolicy Polski, przyciągnięty pensją oferowaną przez Warszawski Związek Szachowy. W stolicy było wiele możliwości rozwoju i kariery, więc Akiba nadal grał w szachy, pokonując wielu znanych przeciwników zarówno z rodzimego sportu szachowego, jak i zawodników z zagranicy. Co ciekawe, Akiba grał w tych latach reprezentując swój rodzinny łódzki związek.
Lata przedwojenne były dla łódzkiego szachisty bardzo „produktywne”. W 1912 roku ustanowił na przykład rekord, gdy udało mu się wygrać pięć ważnych turniejów międzynarodowych w jednym roku – żaden inny zawodowy szachista nie wygrał wcześniej tylu zawodów. Wynik ten pozostał rekordem przez wiele lat i nikt nie był w stanie go pobić.
Sukces w latach powojennych
Akiba Rubinstein miał jedno marzenie: wziąć udział w Mistrzostwach Świata w szachach. Było jednak ku temu kilka przeszkód – pomijając zaburzenia psychiczne, warunki dla uczestników były dość ciężkie. Kandydaci do szachowej korony musieli dysponować dość poważną sumą pieniędzy. Mistrz samodzielnie wybierał swojego przeciwnika, a głównym kryterium wyboru była kwota, jaką kandydat mógł zgromadzić. Z tych powodów dla Rubinsteina było to marzenie niemal niemożliwe do spełnienia, mimo że uważano go za jednego z najwybitniejszych szachistów tamtych czasów.
Pierwsza wojna światowa ostatecznie położyła koniec jego planom dotyczącym mistrzostw świata. Po wojnie Rubinstein pozostał silnym graczem i nadal brał udział w różnych zawodach i turniejach, ale odnosił mniejsze sukcesy niż przed wojną. Do pełnej aktywności powrócił dopiero w 1922 roku, kiedy to zdobył mistrzostwo w Wiedniu.
W 1930 roku, dzięki staraniom Akiby Rubinsteina, polska drużyna wygrała III Olimpiadę Szachową w Hamburgu, pokonując konkurentów z Węgier i Niemiec, którzy zajęli odpowiednio drugie i trzecie miejsce.
Koniec kariery i dalsze życie geniusza szachowego
W 1926 roku sportowiec opuścił na zawsze swój rodzinny kraj i przeniósł się najpierw do Berlina, a następnie do Belgii. Jego kolejnym i niemal ostatnim poważnym występem był finał Indywidualnych Mistrzostw Polski, w którym zdobył złoty medal.
Po 1932 roku Akiba Rubinstein nie brał już udziału w żadnych turniejach, ani krajowych, ani międzynarodowych. Zaburzenia psychiczne i lata choroby dały o sobie znać. Pierwsza wojna światowa również dała się we znaki, po której sportowiec cierpiał na zaburzenia nerwowe. Z tego powodu musiał na zawsze opuścić sport zawodowy w bardzo młodym wieku – Akiba miał wtedy zaledwie 40 lat.
W czasie II wojny światowej Akiba Rubinstein ukrywał się w szpitalu dla umysłowo chorych w Schaerbeek, a później, zapomniany przez wszystkich i zupełnie sam, znalazł się w domu opieki w Brukseli. Następnie wraz z innymi mieszkańcami domu został przeniesiony do Antwerpii, gdzie największy polski szachista wszech czasów i zmarł.
Współcześnie Akiba Rubinstein uważany jest za jednego z największych klasyków szachowych. Jego imieniem nazwany jest międzynarodowy turniej szachowy w Polanicy Zdroju, który odbywa się tradycyjnie od 1963 roku. W 2011 roku postawiono tu w Polanicy Zdroju pomnik ku czci utalentowanego szachisty, tzw. Ławkę Rubinsteina.
Nazwisko prawdziwej gwiazdy szachów na zawsze zapisało się w świecie sportu, a dla wielu jego sukces stał się inspiracją i wzorem do naśladowania.